Người lao động trước thách thức mới – Phần 1

Làm gì để đẩy nhanh nhịp độ tăng trưởng kinh tế một cách vững chắc? Đó là đẩy nhanh đầu tư phát triển, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa mà Nghị quyết Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ của Đảng đã đề ra. Với phương hướng đó, giai cấp công nhân và người lao động – lực lượng chủ yếu thực hiện nhiệm vụ quan trọng này – đang đứng trước vận hội và thách thức mới.
Gập ghềnh trong chuyển dịch
Hiện nay, nước ta có khoảng 6,6 triệu công nhân, nhân viên ăn lương thuộc các thành phần kinh tế, hoạt động trong khắp các lĩnh vực: công nghiệp, xây dựng giao thông vận tải bưu điện, thương nghiệp và cung ứng vật tư, khoa học, giáo dục, y tế, văn hóa xã hội v.v… Tuy chỉ chiếm 15,7% lao động xã hội, và 8,6% dâm số, nhưng công nhân viên chức là lực lượng nắm giữ các cơ quan đầu não các ngành kinh tế xã hội, tạo thành xương sống và mạng lưới thần kinh của kinh tế quốc dân. Chỉ tính riêng các ngành sản xuất công nghiệp, đã chiếm 7% số lao động xã hội, sản phẩm làm ra chiếm tỉ trọng 22,7% tổng sản phẩm trong nước, đóng góp 25% ngân sách (năm 93).
Qua các đợt tinh giản biến chế, sắp xếp lại sản xuất, số lao động trong các khu vực Nhà nước giảm mạnh, hiện còn khoảng 1,76 triệu người thuộc khối sản xuất và dịch vụ. Khoảng 70 vạn người rời khỏi dây chuyền sản xuất chuyển dịch sang các thành phần kinh tế khác hoặc thất nghiệp. Số lượng công nhân trong các khu vực hợp tác, tư nhân, nghề tự do tăng nhanh, hiện lên tới khoảng 3,64 triệu người thuộc các ngành công nghiệp, xây dựng, giao thông vận tải… Một bộ phận trong số đó là từ khu vực quốc doanh chuyển dịch sang. Riêng các xí nghiệp liên doanh có vốn đầu tư nước ngoài đã tạo hơn 45000 việc làm, và thu hút hàng chục vạn lao động xây dựng cơ bản.
Đất nước bước vào công cuộc đổi mới thì cơ cấu ngành nghề cũng chuyển dịch theo. Một số ngành trước đây được coi là những lĩnh vực then chốt: cơ khí, luyện kim, than… đang gặp khó khăn về công nghệ, giá thành, thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó đã nổi lên một số ngành công nghiệp mũi nhọn: dầu khí, bưu chính viễn thông, hàng không, hàng hải, tin học, điện, điện tử… Nhiều ngành dịch vụ phát triển đa dạng: tài chính, ngân hàng, chuyển giao kỹ thuật… Cơ chế thị trường còn tạo nên những chuyển dịch thường xuyên trong công nhân về địa bàn, nghề nghiệp, xuất hiện sự phân hóa về thu nhập, sự phát triển bộ phận tri thức giai cấp công nhân. Một thời gian khá dài, người công nhân sống trong cơ chế bao cấp.