Lan phi điệp

Loài lan phi điệp không chỉ đẹp mà còn giúp chữa chứng suy nhược cơ thể hay thần kinh, đau họng, thiểu năng sinh dục ở nam giới…
Có một loại phong lan cứ đến tháng 3-5 là nở rộ với những chùm hoa xinh xắn màu trắng pha hồng, cánh môi cuộn thành hình phễu có đốm màu tím sẫm ở họng, luôn thu hút hàng đàn ong mật. Ở trạng thái mọc tự nhiên, nó mang tên hoàng thảo dẹt, hoàng thảo cẳng gà, huỳnh thảo, co vàng sào (Thái). Nếu được trồng trên những cành gỗ mục, treo ngoài gió để làm cảnh, nó được gọi là lan phi điệp hay phi điệp kép.
Hằng năm, nhân dân ở các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu, Lâm Đồng… thường thu hái, chế biến lan phi điệp và đem bán cho các cửa hàng thu mua dược liệu. Cả cây hái về, cắt bỏ rễ và lá, rửa sạch, ngâm nước, ủ cho mềm, bóc bỏ lớp màng bên ngoài rồi phơi hoặc sấy khô. Dược liệu là những đoạn thân hơi dẹt, có rãnh dọc, chia nhiều đốt gần sít nhau, phía cuống thuôn hẹp, phía ngọn dày hơn, chất chắc dai, màu vàng tươi.
Cây được dùng trong y học cổ truyền với tên thuốc là thạch hộc hay kẹp thảo. Dược liệu đã chế biến có vị ngọt nhạt, hơi mặn, tính lạnh, không độc, có tác dụng bổ dưỡng, thanh nhiệt, sinh tân dịch, chỉ khát. Thạch hộc được dùng chữa hư lao, sốt nóng, khô cổ, ho, đau họng, khát nước thuộc chứng âm hư, nóng trong, đau lưng, chân tay nhức mỏi, ra mồ hôi trộm, thiểu năng sinh dục ở nam giới, di tinh, đau dạ dày, viêm ruột.
Khi dùng, đồ chín, tẩm rượu, thái nhỏ rồi hãm, sắc, tán bột hoặc làm viên uống. Liều dùng hàng ngày: 8-16g. Nếu dược liệu nhiều, có thể đem đập giập, cắt nhỏ, nấu với 3-4 lần nước, rồi cô thành cao lỏng (cứ 5 kg dược liệu được 1 lít cao). Ngày uống 4-8ml chia làm hai lần. Dùng riêng hoặc phối hợp với nhiều vị thuốc khác trong những trường hợp sau:
Chữa lao lực, gầy yếu, ho, sốt nóng:
Thạch hộc, khiếm thực mỗi vị 40g, thục địa, hoài sơn mỗi vị 30g; tang thầm (quả dâu chín), tỳ giải mỗi vị 20g. thục địa chưng cách thủy cho mềm, giã nhuyễn. Các dược liệu khác thái nhỏ, sấy khô, sao vàng, tán rây thành bột mịn, rồi trộn chung với thục địa và mật ong (lượng vừa đủ) để làm viên, mỗi viên 12g. Ngày uống hai lần với nước đun sôi để nguội. Người lớn mỗi lần 1 viên, trẻ em 3-6 tuổi mỗi lần 1/4 viên, 7-10 tuổi mỗi lần 1/2 viên.
Thạch hộc, đẳng sâm mỗi vị 6g, mạch môn, ngũ vị tử, cam thảo chích, kỷ tử, ngưu tất, đỗ trọng mỗi vị 4g. Tất cả sắc với 200ml nước còn 50ml, uống làm một lần trong ngày.